Papieska Komisja Biblijna
Biblia a moralność
Biblijne korzenie
Postępowania chrześcijańskiego
Verbum Kielce 2009
Zamówienia:
Instytut Teologii Biblijnej VERBUM
Ul. Jana Pawła II 7
25-013 Kielce
Tel. 041 368 02 96 w. 218
e-mail:
Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.
Cena: 18 zł - zniżka dla studentów, przy większych zamówieniach.
PRZEDMOWA
Gorące pragnienie szczęścia, czy mówiąc inaczej, dążenie do życia w pełni zadowalającego jest od niepamiętnych czasów głęboko zakorzenione w ludzkim sercu. Realizacja tego pragnienia zależy w dużej mierze od własnego postępowania, które często nie jest zgodne z postępowaniem innych. W jaki sposób można dojść do określenia właściwego zachowania prowadzącego poszczególne osoby społeczeństwa, całe narody do spełnionego życia, lub i innymi słowy, do szczęścia?
Dla chrześcijan Pismo Święte to nie tylko źródło objawienia, podstawa wiary, ale również nieodzowny punkt odniesienia do życia zgodnego z normami moralnymi. Chrześcijanie są przekonani, że w Biblii można znaleźć wskazówki i normy do właściwego działania i osiągnięcia pełni życia.
Temu przekonaniu można przedstawić wiele zarzutów. Pierwsza trudność to odrzucenie norm, obowiązków i przykazań, instynktowne u ludzi i dzisiaj szczególnie żywe. W dzisiejszym społeczeństwie pojawiają się równie mocno pragnienie pełni szczęścia i pragnienie nieograniczonej wolności, czyli chęć działania według własnej woli uwolnionej od wszelkiej normy. Dla niektórych ta nieograniczona wolność jest po prostu istotna, by osiągnąć pełne i prawdziwe szczęście. Według tej koncepcji godność osoby ludzkiej wymagałaby, by człowiek nie musiał akceptować jakiejkolwiek normy narzuconej z zewnątrz, ale żeby sam człowiek ustanawiał dowolnie i autonomicznie to, co uważa za słuszne i godne uwagi. W konsekwencji zespół norm obecny w Biblii, rozwój Tradycji i Magisterium Kościoła, które interpretuje i konkretyzuje te normy, pojawiają się jako przeszkody zagrażające szczęściu i od których trzeba się uwolnić.
Druga trudność pochodzi od samego Pisma Świętego. Teksty biblijne zredagowane co najmniej tysiąc dziewięćset lat temu należą do odległych epok, w których warunki życia były bardzo odmienne od dzisiejszych. Wiele aktualnych sytuacji i problemów było kompletnie nieznanych tym pismom i dlatego ktoś może pomyśleć, że nie mogą one dać stosownych odpowiedzi na te problemy. W konsekwencji, nawet jeśli uznaje się fundamentalną wartość Biblii jako tekstu natchnionego i normatywnego, niektórzy zachowują wobec tego faktu bardzo sceptyczną postawę, ponieważ uważają, że Biblia nie może być użyteczna w rozwiązywaniu wielu dzisiejszych problemów. Współczesna ludzkość spotyka się każdego dnia z delikatnymi problemami moralnymi stale stawianymi przez nauki ścisłe i globalizację. Nawet mocno wierzący mają wrażenie, że wiele z naszych dawnych pewników zostało anulowanych. Wystarczy pomyśleć o takich tematach jak przemoc, terroryzm, wojna, imigracja, podział dóbr, szacunek dla zasobów naturalnych, życia, pracy, seksualności, badań na polu genetycznym, rodziny lub życia wspólnotowego. Wobec tej złożonej problematyki starano się zmarginalizować Pismo Święte w całości lub w części. Również i w tym przypadku, chociaż z inną motywacją, odchodzi się mniej lub więcej od tekstu sakralnego i szuka rozwiązań wielkich i palących problemów dnia dzisiejszego przy pomocy innych środków. Papieska Komisja Biblijna już w 2002 roku, pod przewodnictwem ówczesnego Przewodniczącego Kardynała Józefa Ratzingera, postanowiła sprostać tematowi stosunku Biblii i moralności stawiając sobie następujące pytanie: jaka jest wartość i znaczenie natchnionego tekstu dla moralności naszych czasów, w których nie można pominąć wyżej wspomnianych trudności?
W Biblii znajduje się wiele norm, przykazań, praw, zbiorów kodeksów itd. Jednak uważna lektura pokazuje, że tego rodzaju normy nigdy nie są odizolowane, istniejące dla siebie samych, ale że zawsze należą one do określonego kontekstu. Można powiedzieć, że w antropologii biblijnej tym, co pierwszorzędne i podstawowe, jest działanie Boga, który uprzedza działanie człowieka, Jego dary łaski, Jego zachęta do wspólnoty. Kompleks normatywny jest konsekwencją wskazania człowiekowi, jaki jest właściwy sposób przyjęcia daru Bożego i życia nim. U podstaw tej biblijnej koncepcji znajduje się wizja osoby ludzkiej, takiej jaką stworzył Bóg. Nie jest ona nigdy odizolowanym bytem, ale stale znajduje się w zasadniczej i istotnej relacji do Boga i wspólnoty braci. Bóg stworzył człowieka na swój obraz: samo istnienie człowieka jest pierwszym i podstawowym darem, który otrzymał od Boga. W perspektywie biblijnej dyskusja na temat norm moralnych nie może być zawężona do nich samych, pojmowanych w sposób oderwany, ale powinna być zawsze włączona w kontekst biblijnej wizji ludzkiego istnienia.
Pierwsza część dokumentu stara się przedstawić to charakterystyczne ujęcie biblijne, w którym antropologia i teologia uzupełniają się wzajemnie. Idąc za kanonicznym porządkiem Biblii osoba ludzka pojawia się najpierw jako stworzenie, któremu Bóg dał życie, a potem pojawia się jako członek narodu wybranego, z którym Bóg zawarł szczególne przymierze, i w końcu jako brat i siostra Jezusa, Wcielonego Syna Bożego.
W drugiej części dokumentu ukazano, że w Piśmie Świętym nie można znaleźć tak po prostu rozwiązań dla wielu dzisiejszych problemów. Mimo to Biblia, chociaż nie daje gotowych rozwiązań, przedstawia kryteria, których zastosowanie pozwala znaleźć odpowiednie rozwiązania dla ludzkiego postępowania. Wskazano przede wszystkim na dwa podstawowe kryteria: zgodność z biblijną wizją ludzkiej istoty i zgodność z przykładem Jezusa, a potem inne kryteria szczegółowe. Faktycznie z całokształtu Pisma Świętego można wysnuć przynajmniej sześć mocnych linii, by dotrzeć do zasadniczych pozycji moralnych, które opierają się na biblijnym objawieniu: 1) otwarcie na różne kultury, a zatem na pewien uniwersalizm etyczny (kryterium zbieżności); 2) jednoznaczny sprzeciw wobec wartości, które są nie do przyjęcia (kryterium opozycji); 3) proces udoskonalenia ludzkiego sumienia, który można zauważyć wewnątrz każdego z obu Testamentów (kryterium postępu); 4) weryfikacja tendencji odsyłania decyzji moralnych do sfery wyłącznie subiektywnej, indywidualnej (kryterium wymiaru wspólnotowego); 5) otwarcie na absolutną przyszłość świata i historii, zdolne wyznaczyć głęboki cel i motywację moralnego działania (kryterium celowości); 6) uważne orzekanie, determinacja, zależnie od przypadku, o relatywnej lub absolutnej wartości zasad i przepisów moralnych (kryterium rozróżniania).
Wszystkie te kryteria, których spis jest reprezentatywny, ale nie wyczerpujący, są głęboko zakorzenione w Biblii. Ich aplikacja będzie mogła pomóc wierzącemu: chodzi o ukazanie, jakie są punkty, które biblijne objawienie ofiarowuje, żeby nam pomóc, dzisiaj, w delikatnym procesie moralnych wyborów.
Członkom Papieskiej Komisji Biblijnej wyrażam podziękowanie za ich cierpliwą i mozolną pracę. Mam nadzieję, że obecny tekst pomoże odkryć coraz bardziej fascynujące wartości autentycznego życia chrześcijańskiego i przyczyni się do uznania Biblii za niewyczerpany i zawsze aktualny skarbiec dla określenia słusznego postępowania, od którego zależy wynik i pełnia szczęścia poszczególnych osób i całej społeczności ludzkiej.
William Kardynał Levada
Przewodniczący
11 maja 2008
Święto Zesłania Ducha Świętego
Spis treści
Przedmowa
Wprowadzenie
0.1. Ludzie, którzy szukają odpowiedzi
0.2. Nasze cele
0.3. Podstawowe linie pozwalające zrozumieć orientację dokumentu
0.3.1. Pojęcie kluczowe: „moralność objawiona”
0.3.2. Jedność obu Testamentów 0.4. Adresaci dokumentu
Część pierwsza
Moralność objawiona: boży dar i odpowiedź człowieka
1. Dar stworzenia i jego implikacje moralne
1.1. Dar stworzenia
1.1.1. Na początku Księgi Rodzaju
1.1.2. W niektórych Psalmach
1.1.3. Podstawowe dane ludzkiego istnienia
1.2. Człowiek stworzony jako obraz Boży i jego odpowiedzialność moralna
1.2.1. Według opowiadań o stworzeniu
1.2.2. Według Psalmów
1.2.3. Wniosek: śladami Jezusa
2. Dar przymierza w Starym Testamencie i normy ludzkiej działalności
2.1. Progresywna percepcja przymierza (podejście historyczne)
2.1.1. Pierwsze podstawowe doświadczenie: wspólne podążanie w kierunku wolności
2.1.2. Pierwsza intuicja interpretacji teologicznej
2.1.3. Pierwotne pojęcie teologiczne, które wyraża tę intuicję: przymierze
2.2. Różne wyrażenia na oznaczenie przymierza (podejście kanoniczne)
2.2.1. Przymierze z Noem i „wszelkim ciałem”
2.2.2. Przymierze z Abrahamem
2.2.3. Przymierze z Mojżeszem i ludem Izraela
2.2.3.1. Dekalog
2.2.3.2. Kodeksy legislacyjne
2.2.3.3. Nauczanie moralne Proroków
2.2.4. Przymierze z Dawidem
2.2.5. „Nowe przymierze” według Jeremiasza
2.2.6. Nauka moralna mędrców
3. Nowe przymierze w Jezusie Chrystusie jako ostatni dar Boży i jego implikacje moralne
3.1. Nastanie królestwa Bożego i jego implikacje moralne
3.1.1. Królestwo Boże: główny temat przepowiadania Jezusa u synoptyków
3.1.2. Głoszenie królestwa Bożego i jego implikacje moralne
3.2. Dar Syna i Jego implikacje moralne według Jana
3.2.1. Dar Syna, wyraz miłości Boga Zbawiciela
3.2.2. Postępowanie Syna i Jego implikacje moralne
3.3. Dar Syna i Jego implikacje moralne według listów Pawłowych i innych
3.3.1. Dar Boży według Pawła
3.3.2. Nauczanie moralne Pawła
3.3.3. Naśladowanie Chrystusa według listów Jakuba i Piotra
3.4. Nowe przymierze i jego moralne implikacje według Listu do Hebrajczyków
3.4.1. Chrystus pośrednikiem nowego przymierza
3.4.2. Wymogi daru nowego przymierza
3.5. Przymierze i zadanie chrześcijan: perspektywa Apokalipsy
3.5.1. Przymierze, które dokonuje się w historii
3.6. Eucharystia, synteza nowego przymierza
3.6.1. Dar Eucharystii
3.6.2. Implikacje wspólnotowe Eucharystii
4. Od daru do przebaczenia 113
4.1. Przebaczenie Boże według Starego Testamentu 114
4.2. Przebaczenie Boże według Nowego Testamentu 117
5. Cel eschatologiczny, inspirujący horyzont działania moralnego 122
5.1. Królestwo zrealizowane i Bóg wszystkim we wszystkich: orędzie Pawła 123
5.2. Punkt dojścia Apokalipsy: wzajemność ze strony Chrystusa i Boga 126
Część druga
NIEKTÓRE KRYTERIA BIBLIJNE DLA REFLEKSJI MORALNEJ 131
WPROWADZENIE 131
Podstawowe kryteria 134
1.1. Pierwsze podstawowe kryterium: Zgodność z biblijną wizją ludzkiej istoty 134
1.1.1. Wyjaśnienie 134
1.1.2. Dane biblijne 136
1.1.3. Ukierunkowania na dziś 137
1.2. Drugie podstawowe kryterium: Zgodność z przykładem Jezusa 140
1.2.1. Wyjaśnienie kryterium 140
1.2.2. Dane biblijne 141
1.2.3. Ukierunkowania na dziś 142
1.3. Konkluzja dotycząca podstawowych kryteriów 145
2. Kryteria szczegółowe 145
2.1. Pierwsze szczegółowe kryterium: zbieżność... 148
2.1.1. Dane biblijne 148
2.1.2. Orientacje na dziś 154
2.2. Drugie kryterium szczegółowe: przeciwstawienie 155
2.2.1. Dane biblijne 156
2.2.2. Ukierunkowania na dziś 162
2.3. Trzecie kryterium szczegółowe: postęp 165
2.3.1. Dane biblijne 166
2.3.2. Orientacje na dziś 175
2.4. Czwarte szczegółowe kryterium: wymiar wspólnotowy 176
2.4.1. Dane biblijne 176
2.4.2. Ukierunkowania na dziś 188
2.5. Piąte szczegółowe kryterium: celowość 191
2.5.1. Dane biblijne 191
2.5.2. Ukierunkowania na dziś 206
2.6. Szóste kryterium szczegółowe: rozróżnienie...210
2.6.1. Dane biblijne 211
2.6.2. Ukierunkowania na dzisiaj 221
WNIOSKI OGÓLNE 223
Elementy oryginalne 224
Perspektywy na przyszłość 227
| < Poprzednia | Następna > |
|---|
